Wie is eigenlijk…

Ilse zomer 2019

…Ilse van Lieshout?

Sinds een paar jaar is de educatieve afdeling van Marres flink aan het groeien. Per jaar komen er ongeveer 2000 leerlingen van verschillende scholen naar Marres voor een rondleiding en/of workshop, daarnaast gaat Marres zelf ook naar scholen toe om op locatie met jongeren te werken.
Wat zijn de doelstellingen en ambities van Marres Educatie?
Dat kan niemand ons beter vertellen dan Ilse van Lieshout, coördinator van de educatieve afdeling. Voor ons gesprek zijn we op de grote zolder van Marres gaan zitten, die ook regelmatig gebruikt wordt voor workshops.   

Ilse, kun je ter introductie wat meer over jezelf vertellen?
Ik ben moeder van drie zoons, speel eens per week met veel plezier volleybal en heb sinds kort eindelijk mijn draaischijf weer in huis: het is een stille persoonlijke droom om nog eens porselein te leren draaien. Vanuit mijn opleidingen; de docentenopleiding, de kunstacademie en de opleiding tot creatief therapeut, ben ik gaandeweg gekomen waar ik nu ben.

Ik werk twee dagen per week bij Marres en een dag per week in een zorgatelier voor mensen met niet-aangeboren hersenletsel of dementie. De afwisseling vind ik heerlijk: bij Marres organiseer ik het hele educatieve programma. Daar hoort een breed takenpakket bij: coördineren, aansturen, contacten leggen en onderhouden, kunstprofessionals inschakelen en subsidies aanvragen. Bij het zorgatelier hoef ik er alleen maar aandachtig te zijn, ik haak ter plekke in op creatieve wensen. Dat geeft ook veel waardevolle input: als je echt luistert naar mensen en de manieren waarop zij dingen oplossen, leer je daar zoveel van!

Hoe ben je bij Marres terechtgekomen?
Ik kende Marres al langer. Vanuit het Bonnefantenmuseum organiseerde ik vanaf 2010 bijvoorbeeld ‘Meet and Greet Art’ voor Engelstalige studenten, waarbij andere cultuurplekken in de stad werden bezocht. Marres zat dan ook altijd in de route. Later ontwikkelde ik voor de Kunsttour onderwijsprojecten. In 2016 ging ik vanuit de Kunsttour met een groep jongeren naar Marres, waar ik met Tineke Kambier aan de praat raakte.

Er was in Marres wel vaker iets gedaan op educatief gebied, maar dat was in de praktijk niet structureel van de grond gekomen. Tineke bracht mij in contact met Valentijn Byvanck en Yvonne Grootenboer en na een paar goede gesprekken begon ik op zzp-basis bij Marres. Mijn eerste opdracht was om tijdens festival Bruis de tentoonstelling van Levi van Veluw onder de aandacht te brengen bij jongeren. Dat beviel erg goed en van lieverlee werd ik meer en vaker ingezet voor het ontwikkelen van een serieus onderwijsprogramma.

Waar begin je dan, als er geen plan klaarligt om op te pakken?
De puzzelstukjes lagen eer al: die vielen heel natuurlijk op hun plaats. Ik had inmiddels een groot netwerk opgebouwd, was coach in het onderwijs en zette projecten op waarmee ik naar scholen ging. Wat ik miste was een vaste plek, een podium waar ik mijn visie en onderwijsideeën werkelijk zou kunnen neerzetten en uitbouwen. Marres had behoefte aan een aanpakker met een netwerk in het onderwijs en gaf me alle ruimte: in Marres vond ik het juiste ‘maatje’ voor mijn ideeën en dromen. 

Je bent begonnen vanuit een intrinsieke motivatie: vanuit ideeën waar je een platform voor zocht. Had je concrete doelen?
In eerste instantie was het doel vooral: bewijzen dat het kan. Ik wilde laten zien dat het wel degelijk mogelijk is om een educatief programma neer te zetten in een presentatie-instelling voor hedendaagse cultuur, op een manier die jongeren aanspreekt.

Ik had geen kant en klaar idee, er lagen geen documenten, maar ik had natuurlijk wel een richting in mijn hoofd. In samenwerking met mijn netwerk ben ik gaan experimenteren en improviseren en nu, na drie jaar, begint het programma vorm te krijgen. Er ligt inmiddels een helder visiedocument, we zijn onlangs voor een van onze projecten genomineerd voor de museumeducatie prijs, met steeds meer scholen is een vast samenwerkingsverband en de peer educatie begint dit jaar met een jongerenafdeling.
We hebben nu een stevige basis met concrete doelen, ik heb de afgelopen jaren mijn visie verder aangescherpt en geleerd hoe enorm belangrijk deze vorm van educatie is. 

Wat bedoel je precies met ‘deze vorm van educatie’?
Marres Educatie heeft een unieke benadering van kunst en cultuur. Om te beginnen zitten we niet in een museum, maar in een huis. Jongeren komen op bezoek en worden uitgenodigd om vanuit hun eigen zintuiglijke waarneming te reageren en reflecteren op de tentoonstelling van dat moment. Bij Marres hangen geen bordjes met uitleg: jongeren stappen in een experiment, een immersieve tentoonstelingservaring waar achteraf over wordt gediscussieerd en op gereflecteerd. Deze benadering brengt vaak bijzondere gesprekken tot stand. Hoe kun je jouw kunstervaring communiceren met klasgenoten? Hoe verhoud jij je tot de cultuur om je heen? Waar wil jij bij horen en hoe laat je dat zien? Op die manier worden jongeren -die op die leeftijd natuurlijk veel met hun identiteit bezig zijn- zich bewust van de wereld om hen heen, maar ook van hun eigen invloed op die wereld. 

Kunst en cultuur zijn uitstekende middelen om het leven om je heen te ontdekken. Daarnaast kun je via kunst en cultuur heel veel vakgebieden met elkaar verbinden. Dat gebeurt nog veel te weinig, ondanks de veranderende onderwijsvisie. Op papier gaat het over 21e eeuwse vaardigheden als communicatie en samenwerking, in de praktijk zitten leerlingen elk uur voor een ander vak in een een ander lokaal. Eens per jaar lopen ze los daarvan een uurtje door het museum: die scheiding tussen vakken en kunstinstellingen wil ik verminderen.

Je moet met je educatieve werk natuurlijk wel de programmering van Marres volgen: hoe gaat dat?
Bij elke nieuwe tentoonstelling is het weer een heerlijke puzzel om te leggen: hoe kunnen jongeren zichzelf met deze tentoonstelling verrijken, wat kunnen zij eruit halen en hoe gaan we zorgen dat ze open staan voor deze winst? In de aanloop naar een nieuwe tentoonstelling voer ik gesprekken met collega-docenten, dat geeft een hoop input en maakt dat we samen verder de diepte in kunnen gaan.

Zijn het vooral kunstdocenten die met leerlingen naar Marres komen?
Nee. Een van de dingen die ik de afgelopen jaren leerde, was dat het écht bewust (kunst/cultuur) ervaren en op die ervaring reflecteren, andere onderzoeksvragen oproept dan gebruikelijk. Deze creatieve benadering kan op nagenoeg alle vakgebieden worden ingezet. 

Zo liep een docent aardrijkskunde met zijn klas door Dreaming Awake. Na afloop begonnen sommige leerlingen meteen over de plastic soep, als een soort Pavlov-reactie. Ik gaf de leerlingen opdracht om eerst heel concreet hun ervaringen en associaties te omschrijven. Pas daarna mochten ze een onderzoeksvraag formuleren, vanuit hun persoonlijke beleving tijdens het lopen door een regenwoud.
Onderzoek moet geen nabeschouwing zijn van wat al onderzocht is!

Wat zijn je plannen en doelen voor de nabije toekomst?
Steeds meer projecten komen elk jaar terug: ik zou het superfijn vinden als nog meer collega’s naar me toe zouden komen met een educatief doel waar ik invulling aan kan geven. Ik hoop dat er van daaruit ook meer jongeren met ons mee gaan draaien in de jongerenafdeling: zij krijgen de ruimte om maatschappelijke en culturele thema’s aan te pakken en naar scholen of festivals toe te brengen. 

Een ander doel is om te zorgen dat wat we hier doen, door iedereen uit te voeren is. Bijvoorbeeld door het geven van cursussen aan anderen, zodat zij de educatieve methode van Marres ook elders voort kunnen zetten.

We willen ook meer stagiaires en uitvoerende mensen opleiden. Jongere kunstenaars uit de omgeving betrekken bij het ontwerpen van educatieve producties is ook een wens voor de toekomst.
Ik heb mezelf overigens nooit als docent gezien: niet in de zin van ‘Dit is de opdracht, dat moet je zus of zo doen.’ Mijn manier is verhalen aan elkaar verbinden zodat er een leermoment ontstaat. Niet alleen voor de ander, ook voor mijzelf!

Verbinden, is dat je missie?
Haha, nee.
Ik heb geen missiedrang: ik kan de wereld niet veranderen met kunsteducatie.

Maar het verbinden van vakgebieden en ervaringen en daarmee leerzame ervaringen opdoen, is misschien wel de drive van waaruit ik dit werk zo graag doe. Veel docenten vinden die connectie lastig: ze kunnen wel een ervaring bieden maar hoe maak je daar een leermoment van? Dat kan alleen als je ervaringen verbindt. 

Tot slot: heb je nog een grote droom voor Marres Educatie?
Ja! Achter in de tuin staat het ijshuisje. Een prachtige plek, waar we bij mooi weer workshops geven. Daardoor hebben we geleerd wat de meerwaarde is van een eigen plek die verbonden is met het huis en de tentoonstelling maar toch zelfstandig kan opereren. Om goed te kunnen reflecteren is soms even (fysieke) afstand nodig, ook in praktisch opzicht is een aparte plek waar grotere groepen ongestoord kunnen werken erg prettig.
We zoeken dus naar een ruimte die permanent gebruikt kan worden voor educatie, niet alleen voor het educatieteam, maar ook voor Marres Extended, onze jongerenafdeling.
Het lijkt me fantastisch om jongeren een eigen podium/platform te geven, een beetje zoals ik drie jaar geleden ook gekregen heb.

En het mooiste zou zijn als jongeren zo betrokken raken, dat mijn taak om jongeren binnen te halen, overbodig wordt..

 

Hoe vrij ben jij?

 

Terwijl in Marres zelf de dansers zich opmaakten voor de opening van Motus Mori, trapte Marres Educatie het nieuwe schooljaar af met deelname aan een groot project in het kader van 75 jaar vrijheid. In Maastricht en Mesch werd gestart met een ketting van workshops langs middelbare scholen. In volgorde van bevrijding zullen scholen in heel Limburg meedoen aan workshops met het thema ‘Vrij zijn’.
Marres deed 12 september aan dit project mee in Maastricht, op locatie bij het Porta Mosana College.

Er werd ons gevraagd een slordige driehonderd leerlingen een workshop aan te bieden, verdeeld over negen workshop-momenten. Zoveel leerlingen op één dag bedienen, vraagt natuurlijk wel een strakke planning. Maar daar draait Marres de hand niet voor om, wel lieten we acht handen flink wapperen. Vier educatie-professionals coachten alle leerlingen (en hun mentoren: dank voor de prettige samenwerking!) in het maken van een werkstuk met als overkoepelend thema: ‘Wat betekent Vrij Zijn voor jou, in 2019?’ 

Ilse, Dagmar, Kiki en Hanneke deden elk hun eigen ding, natuurlijk wel vanuit de Marres-filosofie dat cultuur, identiteit en zintuiglijke waarneming bij elkaar horen als eten, drinken en ademen.

Er werd getekend, geschreven en gepresenteerd, met aan het einde van de dag een enorme hoeveelheid aan ontroerende, sterke, lieve en grappige resultaten. Elke workshop begon met een uitleg/presentatie van het jongerenplatform Eye-I. Een deel van de werkstukken is -uiteraard met toestemming van de leerlingen- toegevoegd aan het platform, dat hiermee weer mooier en sprekender is geworden. Leerlingen die meewerkten door hun oog te ‘doneren’: bedankt! 

Na deze volle en geslaagde dag werd een ander spannend moment voorbereid: Ilse gaat morgen naar Amsterdam, om daar ‘De onzichtbare collectie – fase twee’ te presenteren aan de jury van de Museumeducatieprijs. Dat dit project genomineerd werd is natuurlijk al een fantastische opsteker en bevestiging dat we goed bezig zijn, maar een geldprijs in de wacht slepen is natuurlijk nóg beter! Als Marres in de prijzen valt, kunnen we met het project letterlijk en figuurlijk grenzen oversteken.

Duim je morgen mee? 

This slideshow requires JavaScript.

Nominatie Museumeducatieprijs!

Voor de afdeling educatie een zomerstop inlaste, werd hard gewerkt aan de inzending voor de Museumeducatieprijs.
De museumeducatieprijs, een samenwerking tussen de museumvereniging en het ministerie van OC&W, wordt jaarlijks uitgereikt aan een project dat een sterke educatieve samenwerking tussen musea en scholen laat zien.

Marres is afgelopen schooljaar in samenwerking met Mediamatic en de Montessorischool in Maastricht, aan de slag gegaan met een vervolg van De Onzichtbare Collectie . De pilot die gedraaid werd, smaakte naar meer. Verdere samenwerking werd gezocht, het plan werd concreter. Ter uitleg een fragment uit de aanvraag:

In de Onzichtbare Collectie beschrijven kunstprofessionals hun favoriete kunstwerk in een podcast om blinden en slechtzienden toegang te geven tot kunstwerken die voor hen visueel onbereikbaar zijn. Iedere spreker heeft zelf een kunstwerk geselecteerd en spreekt over een persoonlijke ervaring. Wat voelen, ruiken, fantaseren of horen zij als ze aan dit kunstwerk denken? Met het huidige project wil Marres de Onzichtbare Collectie uitbreiden naar een tweede fase waarin niet de professional, maar het publiek vertelt. Hierbij is expliciet gekozen voor basisschoolleerlingen (in combinatie met een aantal andere groepen). De onbevangen blik van jongere kinderen is verfrissend voor anderen. Daarnaast is het belangrijk voor opgroeiende kinderen om te leren beschrijven en stil te staan bij hun eigen waarneming en de belevingswereld van anderen.

Doordat de verhalen via podcasts worden gedeeld, is het project niet plaatsgebonden. Hierdoor ontstaat een archief van verhalen, met kunst en cultuur (en de zintuiglijke beschrijving ervan) als bruggenbouwer tussen verschillende culturen, leeftijden en achtergronden. Door kinderen te koppelen aan uiteenlopende doelgroepen, worden nieuwe verbindingen gelegd die kinderen mee kunnen nemen in hun toekomst. Daarnaast wordt een archief van persoonlijke, gevoelsmatige ervaringen gebouwd, dat openbaar toegankelijk is. Leerkrachten kunnen vanuit dit archief een eigen invulling geven aan thema’s als identiteit, cultuur, maatschappij, taal en geschiedenis.

De nominatie an sich is natuurlijk al een geweldige opsteker!
Op 18 september (ja, dat is precies op de twintigste verjaardag van Marres!)  mag Ilse het plan persoonlijk gaan presenteren.
Als we de prijs winnen, kunnen we zelfs over de grenzen heen (Mediamatic  heeft bijvoorbeeld ook connecties in Suriname en hoe mooi zou het zijn als we ook daar dit project kunnen gaan uitvoeren?) en hebben we alle middelen die nodig zijn om een prachtig archief aan te leggen van verhalen over indrukwekkende kunst- en 
cultuurervaringen. Een teaser kun je bekijken via deze link.

Duim je 18 september met ons mee?

Heet! (van de naald) :)

Terwijl zo’n beetje iedereen die niét op zonvakantie is ligt te smelten onder de parasol of zelfs binnen zit, wordt achter de schermen gestaag doorgewerkt aan het nieuwe programma van Marres.

Op 4 augustus is de finnisage van The Floor is Lava, met boekpresentatie. Voor dit event en meer: zie de vernieuwde homepage van Marres.

Na de finnisage wordt het huis weer teruggebracht in de oude staat, in afwachting van de volgende metamorfose. Nu het programma steeds duidelijker wordt, zijn we bij educatie volop bezig met het ontwikkelen van nieuwe invalshoeken voor onze rondleidingen en workshops.
Deze nieuwe invalshoeken worden natuurlijk deels ingegeven door de aard van de verschillende nieuwe tentoonstellingen en performances. Tijdens Motus Mori is het huis zijn normale zelf, als decor voor de bewegingen van de dansers van Katja Heitmann. Leerlingen worden uitgenodigd bewegingen te ‘doneren’ aan de dansers, of observeren de bewegingen van anderen. Sta jij wel een stil bij hoe je staat, loopt, zit of ligt?

In The Waves, worden geluiden en ruimtes in en met elkaar verweven en worden leerlingen uitgedaagd om geluid op een heel nieuwe manier te ervaren en benaderen.
Daarnaast wordt er een nieuw Premium programma gestart, krijgen de jongeren die graag vrijwillig voor Marres werken meer invloed, gaan we uiteraard weer een jongerenproject organiseren en blijven we projecten als Eye-I verder ontwikkelen en uitbreiden.

De samenwerking met scholen wordt verder uitgebreid: Marres Educatie is nauw betrokken bij het grote project ’75 jaar vrijheid’, dat vanaf september langs vele middelbare scholen in Limburg zal trekken.

Kortom.. wij wensen iedereen in het onderwijs nog een paar weken heerlijke welverdiende rust en vertellen jullie na de zomervakantie graag uitgebreid over wat we leerlingen en jongeren komend jaar te bieden hebben in ons educatieve programma!

Presentaties bij het examenvak tekenen

Afgelopen donderdag kwamen behalve de leerlingen van Stella Maris, ook een aantal leerlingen van het Maartenscollege langs. Terwijl de jongere kinderen van Stella Maris door de tentoonstelling werden geleid, gaven de leerlingen van het Maartenscollege als echte professionals onverstoorbaar hun presentaties voor het vak tekenen. De naam van het vak doet de inhoud tekort: ‘tekenen’ betekent naast daadwerkelijk zelf een eindwerk creëren (waarbij tegenwoordig heel veel technieken zijn toegestaan) ook behoorlijk pittige (en vooral interessante!) kunstgeschiedenis en kunstbeschouwing.
De theorie raakt vaak aan vakken als maatschappijleer en filosofie: de beeldende kunst is per slot van rekening een afspiegeling van en/of reactie op de maatschappij.

Leerlingen VWO krijgen een eindcijfer dat ongeveer 50/50 verdeeld is over theorie en praktijk. Wie niet heel goed kan tekenen maar wel heel goed is in het beschrijven en analyseren van kunst en kunstperiodes, kan dus net zo’n goed punt halen als die ene supergetalenteerde kunstenaar in de dop die niet graag in de boeken zit.

Afgelopen donderdag heeft een aantal leerlingen in elk geval weer een goed cijfer gehaald voor de theorie: het geven van een presentatie direct bij het betreffende kunstwerk is natuurlijk ook heel wat aansprekender dan op school bij het digibord!

Wil je jouw leerlingen ook de mogelijkheid van een presentatie bij Marres geven? Neem dan voor meer informatie contact op met Ilse van Lieshout, via onderstaand contactformulier:

Driehonderd en een beetje…

… zoveel leerlingen kwamen vorige week bij Marres op bezoek!

Dinsdag, woensdag en donderdag kwamen elke dag bijna honderd leerlingen van het Stella Maris College langs voor een rondleiding met workshop op maat. De leerlingen werden met begeleiding op pad gestuurd langs Marres, de kunstacademie en Lumière, om aan de slag te gaan met het thema ‘Vrijheid’. Deze themadagen waren de opmaat naar een groot project in samenwerking met een aantal scholen en diverse organisaties, waarover meer te vinden is in deze blog.

Bij Marres werd de leerlingen gevraagd eens even heel goed na te denken: wat betekent vrijheid nou écht voor jou? We hoorden vaak: ‘Alles kunnen zeggen wat je denkt.’ Maar na het verhaal van The Thief op de eerste verdieping, bedachten de meeste leerlingen toch dat ‘alles kunnen zeggen wat je denkt’ misschien een ander zijn of haar vrijheid ontneemt..

Waar daar ruimte voor was, werd ook ‘Eye-I’ aan de leerlingen getoond, waarop een aantal van hen graag ter plekke een bijdrage wilde leveren. Het platform is dus weer een beetje gegroeid 🙂

We hopen weer een aantal jongeren, behalve een leuk bezoek en een rondleiding, wat nieuwe perspectieven en food for thought gegeven te hebben!
Of op z’n minst een nieuwe blik op klasgenoten. Een jongen tekende als symbool van vrijheid een piano. Een andere jongen reageerde daar stomverbaasd op: ‘Speel jij piano? Ik had eerder gedacht dat jij zou drummen ofzo…’
Waarom hij dat dacht?
‘Door de kleding die je draagt.’
Na de constatering dat ze elkaar toch kennelijk niet zo goed kenden al zaten ze bij elkaar in de klas, zetten ze samen een boom op over welke muziek ze het liefste speelden (de andere jongen speelde ook piano) en waarom.

Dat gesprekken over kunst en cultuur verbindend werken, weten we bij Marres allang. En toch is het elke keer weer een verrassing om te zien hoé dan precies..

 

This slideshow requires JavaScript.

Gastblog IBBO

Zoals beloofd, een gastblog van een docent. Myrthe Boymans van IBBO (Ik Ben Bewust Onderwijs) wil haar ervaring bij en met Marres graag met ons delen, waarvoor dank!

Soms dan hernieuw je oude contacten, of herken je oude contacten, herken je veel overeenkomsten en bouw je samen een band op, een culturele band. Eentje die best diep kan gaan. Al een aantal fijne jaren mogen wij, IBBO Angeliet, genieten van alle zintuigelijke culturele waarnemingen van Marres. Een cultuur die onze leerlingen aanspreekt, out of the box denken en voelen, proeven, horen, ervaren. IBBO Angeliet is immers een ‘Ik Ben Bewust’ school. Bewust van heel veel facetten waarbij cultuur een grote rol speelt. De leeftijden verschillen van 4 tot 21 jaar.

En ieder jaar weer gaan we met de hele groep naar Marres om tijdens een fantastische ochtend ons onder te dompelen in hun programma, dit jaar ‘The Floor is Lava’. We organiseren ieder jaar een hele projectweek rondom een thema. Dit jaar betrof dit, het thema ‘Identiteit’. Een van onze leerlingen, Sterre, heeft meegewerkt aan het Peer Education project (met veel enthousiasme kunnen we stellen want ze wil niet meer weg bij Marres!), daardoor heeft zij de eerste dag van de projectweek de oefeningen die ze eerder zelf heeft ondergaan kunnen transformeren en overbrengen naar haar medeleerlingen van het VO op IBBO. Voor de kinderen van het PO (wij noemen het de kids van Noorderlicht) liep er een alternatief programma met een kring, een zelfgekozen voorwerp en mooie verhalen die werden gedeeld.

De dinsdag zijn we naar Marres gegaan om dit verder te verdiepen. Dan zie je dat de jongste leerlingen, respectievelijk 3-4-5 jaar makkelijker durven zichzelf bloot te geven. Dit trok onze oudere leerlingen ook over de grens om toch weer een stapje verder te gaan. Op woensdag ochtend zijn we met de hele school, buiten gaan portret schilderen met eitempera en in de middag heeft het VO een grote mandala van krijt gemaakt over de identiteit van IBBO. De volgende dag was het de beurt aan de Noorderlicht groep om een mandala te maken, en wat een mooie resultaten! Diezelfde ochtend hebben we ook nog de prachtige Soraya mogen verwelkomen. Soraya was onze gastspreker en is transgender. Zij heeft samen met de leerlingen van het VO de film ‘Girl’ gekeken en al hun vragen kunnen beantwoorden. Het was ook wel een pittige ochtend, het maakte veel emoties los.

We hebben de projectweek afgerond met een middag van presentaties over het thema Identiteit. Dit mocht in de vorm van dans, een kunstwerk, of gewoon vertellen hoe je alles hebt ervaren. Velen waren onder de indruk van de beeldengroep van de tentoonstelling en het verhaal erachter. Anderen identificeerde zich meer met het verhaal van Soraya. Mogen zijn wie je zelf zou willen zijn, en daarvoor ruimte krijgen in deze maatschappij. Al deze vraagstukken en verdiepingen in het leven zelf, dat is waarom wij ons zo verboden voelen met Marres. Anders zijn, anders als school, anders als culturele instelling, anders is GOED.

IBBO Angeliet

www.ibbo.eu