Marres Education

Van dinsdag 10 tot en met vrijdag 13 maart was kunstenaar Maguette Dieng bij Marres in huis om verschillende workshops te begeleiden. Haar werk Kuurèl bu tèèd is momenteel te bewonderen in de tentoonstelling Porous Grounds, Sacred Codes. Maguette heeft in Senegal – veelal in Dakar – geluiden beluisterd en vastgelegd.

“Voor mij functioneren deze geluiden als poorten om andere werkelijkheden te begrijpen – van sociale, culturele en spirituele aard.”

De impact van geluid op onze omgeving liep als een rode draad door de workshops. In totaal verzorgde Maguette vijf workshops, allemaal verschillend en afgestemd op de doelgroep. Leerlingen van basisschool Petrus en Paulus werden door Maguette uitgedaagd om met post-its te reageren op de kunst die ze zagen in de tentoonstelling: dit begon met een woord en eindigde met een tekening.

Studenten van de muziekopleiding aan het Vista College liepen eerst vijftien minuten door het gebouw en de tuin van Marres, terwijl ze hun voicerecorder hadden aanstaan. Vervolgens luisterden ze deze opname terug via een koptelefoon en maakten ze tijdens het luisteren een sensory map. Geluiden tekenen is uitdagend, maar toen de leerlingen eenmaal op stoom waren, ging het vanzelf. Na de eerste keer luisteren gaf Maguette de leerlingen een doorzichtig vel dat ze over hun eerste werk heen konden leggen. Wanneer je de geluidsopname voor de tweede keer beluistert, hoor je geluiden die je de eerste keer zijn ontglipt.

Deze voorbeelden zijn slechts een kleine greep uit de diverse opdrachten die Maguette naar Marres heeft gebracht. Het was erg inspirerend om te zien hoe de leerlingen aan de slag gingen tijdens haar workshops. Ik vind het zelf altijd erg boeiend om aanwezig te zijn bij workshops van kunstenaars, om zo een beter beeld te krijgen van hun artistieke proces en verdere inspiratie op te doen voor toekomstige educatieve programma’s.

Maguette sloot haar week bij Marres af met een fantastische (en drukbezochte!) listening session in samenwerking met Lynnée Denise. In deze uitwisseling spraken DJ’s Maguette Dieng en Lynnée Denise over muziek die tradities uit het verleden verbindt met ideeën voor de toekomst. Van gebedsruimtes tot de dansvloer lieten ze zien hoe kennis wordt doorgegeven via improvisatie, rituelen en klanken die niet altijd in woorden te vatten zijn.

Tekst en afbeeldingen: Bibice Piets

Lesprogramma: 10 maart – Petrus en Paulus & IBBO, 11 maart – families/ gezinnen, 12 maart – United World College & Vista College, 13 maart – listening session

Op 10 en 11 Februari brachten de Havo 4 leerlingen van het Bernard Lievegoed College een bezoek aan Marres. De klas was specifiek langsgekomen om de tentoonstelling Porous Grounds, Sacred Codes te bezichtigen. De tentoonstelling sluit na zeggen van docent Erik “naadloos” aan bij de lessen van hun periode maatschappijleer waarbij ze leerde over thema’s zoals migratie en culturele identiteit. 

Tijdens het bezoek waren de leerlingen respectvol en oprecht geïnteresseerd. Na een korte introductie kregen ze de taak om zelfstandig de tentoonstelling met behulp van zintuigkaartjes te ontdekken. Hierbij viel me vooral op dat leerlingen opzoek gingen naar informatie die ze herkende van de lessen op school. Toen ik een rondje maakte door de tentoonstelling kreeg ik ook wat vragen over een paar van de werken. Door de werken kort toe te lichten zag ik dat de leerlingen beter begrepen waar ze naar keken. 

Vervolgens heb ik de opdracht broodverhalen uitgevoerd met telkens de helft van de groep bij het werk van Selly Raby Kane. Dit was voor mij de eerste keer dat ik deze opdracht gaf maar ik was erg tevreden hoe het ging. Na een uitleg vroeg ik de leerlingen om zelf een herinnering met een brood of deeg gerecht uit te werken in deeg. Hierbij wisten de meeste leerlingen meteen wat ze wilde maken. Vervolgens bij het reflectie rondje waren er veel mooie creaties en persoonlijke verhalen. Een aantal verhalen waren erg herkenbaar voor meerdere leerlingen en het delen van deze persoonlijke verhalen zorgde dat iedereen aandachtig luisterde. 

Na afloop kreeg ik van een groepje leerlingen te horen dat ze verrast waren door de tentoonstelling en dat ze het interessant vonden om te zien. Voor mijzelf was het ook een zeer geslaagde ochtend en was ik blij hoe mijn eerste tour van Porous Grounds, Sacred Codes verlopen was. 

Tekst: Tom Alink

Lesprogramma: 10 & 11 februari 2026

Sommige kunstenaars maken kunstwerken van materialen die wij zien als afval. Ze maken van iets ‘lelijks’ iets moois en geven afgedankte materialen een tweede leven. Leerlingen uit de brugklas van het Broeklandcollege werden uitgedaagd om een icoon – een soort goddelijk wezen of superheld – te maken van restmateriaal en afval. Dit kunstwerk werd uiteindelijk tentoongesteld in het museum van school. 

In groepjes van vier gingen de leerlingen aan de slag met het door hun uitgekozen materiaal. Elke leerling koos slechts een materiaal uit en werd eerst uitgedaagd om dit materiaal te onderzoeken: Waarom heb je dit materiaal uitgekozen? Waarvoor wordt dit materiaal gebruikt? Wanneer is het materiaal niet meer bruikbaar en verandert het in afval? De materialen waar leerlingen uit konden kiezen bestonden onder andere uit flesdopjes, kurken, citroenzakjes, reststofjes en oude posters van tentoonstellingen.

Vervolgens gingen de leerlingen aan de slag met het combineren van de uitgekozen restmaterialen tot één kunstwerk. Dit was af en toe best lastig, want hoe combineer je al deze materialen tot iets nieuws? Het meest uitdagende hierin bleek het samenwerken te zijn: samen op onderzoek uit, kijken wat wel en niet werkt en vervolgens een besluit nemen ging moeizaam. De leerlingen hadden hier veel ondersteuning bij nodig, maar uiteindelijk waren ze zelf verbaasd over het resultaat en dat was erg mooi om te zien. 

Tekst en afbeeldingen: Bibice Piets

Lesprogramma: 3, 10, 17 maart 2026

Ook dit jaar was er een samenwerking tussen Marres en @ease, bestaande uit een tweedelige workshopserie. Het eerste deel vond plaats bij @ease, waar deelnemers luisterden naar het onzichtbare collectieve verhaal rondom het werk Ubbi, Tisóoli van Selly Raby Kane. Tijdens het luisteren werden zij uitgedaagd om hun ideeën en gedachten om te zetten in een tekening. Welk visueel beeld ontstaat er wanneer je enkel naar een kunstwerk luistert?

Vervolgens gingen de deelnemers aan de slag met het maken van kleine figuurtjes van textiel. Dit sluit aan bij de tentoonstelling Porous Grounds, Sacred Codes en is een opdracht die is ontwikkeld door Extended, het jongerencollectief van Marres en de Jan van Eyck Academie. Het reproduceren van de mens in miniatuur komt in veel culturen wereldwijd voor. Hierbij worden uiteenlopende materialen gebruikt, zoals hout, stof, wol en ijzer, en ook de technieken verschillen sterk. Vaak dragen deze materialen een culturele symboliek, en hebben stoffen, patronen en technieken een betekenis die verbonden is aan specifieke tradities.

De deelnemers werden uitgedaagd om materialen te kiezen die hen aanspreken, die voor hen belangrijk zijn of die passen bij de persoon aan wie zij dachten tijdens het maken. Daarnaast werd er nagedacht over een boodschap of wens, die zij symbolisch in de figuur verwerkten en zo konden overbrengen.

De week erna kwamen de deelnemers bijeen bij Marres voor een rondleiding, waaronder een bezoek aan Ubbi, Tisóoli van Selly Raby Kane. Kwam hun eigen mentale voorstelling overeen met het kunstwerk dat zij nu voor zich zagen? Aan de hand van een zintuiglijke kaart ontdekten de deelnemers de rest van de tentoonstelling. Het was een van de eerste zonnige dagen van het jaar, waardoor ook de tuin onderdeel werd van de ervaring. Vooral het IJshuis, waar momenteel werk van Hamedine Kane te zien is, viel erg in de smaak.

Het was wederom een mooie uitwisseling en ik kijk uit naar de volgende samenwerking.

Op woensdag 26 november verzorgde Marres voor het platform Samenscholing de workshop Beschouwende Vaardigheden voor docenten. Tijdens deze workshop nam ik de deelnemers mee in een reeks praktische oefeningen om direct toe te kunnen passen in de klas. 

Deze oefeningen zijn ontwikkeld tijdens het onderzoeksproject SenseSquared in samenwerking met internationale partners* en ondersteund door Erasmus+. In deze oefeningen staat een artistieke houding centraal, die vergelijkbaar is met de houding van een kunstenaar in het proces van creatie – voor zover je dat kunt generaliseren. We hebben het hier over een onderzoekende, open houding, die het onbekende omarmt en ruimte biedt voor iets nieuws.

Het gaat daarbij niet om een kennisoverdracht van docent naar leerling, maar om een gezamenlijke ervaring waarbij het leerproces meerdere richtingen uitgaat en de leerlingen ook van elkaar en de docent van de leerlingen leert. Niet de uitkomsten van dit leerproces, maar het proces zelf staat centraal; het gezamenlijk ontdekken, het stellen van vragen en het leren van elkaars zienswijzen en perspectieven. Ook de zintuiglijke ervaring komt bij alle oefeningen terug. Het maakt de deelnemers meer bewust van hun fysieke aanwezigheid en hun plek in het geheel.

Bij een van de oefeningen krijgt iedere deelnemer een stuk brooddeeg in handen, om goed door te kneden. Ondertussen vormen mijn handen van het deeg een croissant en vertel ik de groep mijn persoonlijke broodverhaal. Bij ons thuis was het vroeger een traditie om op zondag croissantjes te eten. Of ik nou bij mijn vader of bij mijn moeder was, op zondag aten we croissants. Altijd. Ik was dan ook erg verbaasd toen ik als achtjarige een weekend bij mijn neefje en nichtje ging logeren en er op zondag geen croissants waren! De andere deelnemers vertellen elkaar twee aan twee hun eigen broodverhaal, terwijl ook hun handen van het deeg het soort brood vormt dat bij het verhaal past.

Na afloop praten we na en wisselen ervaringen uit. Wat kunnen we de kinderen en jongeren aan ervaringen meegeven? Hoe kunnen we in onze werkwijze aanvullend zijn aan het reguliere aanbod op scholen? De zintuiglijke ervaring en het lichaamsbewustzijn betrekken bij het leren – zoals we bij de oefeningen hebben gedaan -, is de deelnemers goed bevallen en in veel gevallen iets dat ze zelf al vaker deden. Bijvoorbeeld door te bewegen, te onderzoeken en verschillende perspectieven te gebruiken. Deze manier van werken kan bijdragen aan een sense of belonging. Wie ben ik? En hoe verhoud ik mij tot mijn omgeving? 

Ook ruimte voor de verbeelding vinden de deelnemers belangrijk bij het vormgeven van hun lessen en workshops, het opent nieuwe werelden. Als kinderen in contact komen met hun eigen fantasie, met hun eigen verhalen en interesses, raken ze betrokken en meer gemotiveerd. Bovendien laat het zien dat iedereen anders is, er is geen goed of fout. Ook bespraken we de waarde van het gebruik van een ritueel in de klas, bijvoorbeeld door herhaaldelijk de klas setting te veranderen en daar een handeling met betekenis aan toe te voegen. Rituelen, zoals het maken van een cirkel met de groep, kunnen ondersteunend zijn bij het ontwikkelen van een artistieke houding. Ze kunnen verbindend werken en heel waardevol zijn, als de persoonlijke uitkomst door de groep wordt erkend. 

In het gezamenlijk onderzoeken en het delen van ervaringen, is iedere ervaring er een die telt en bijdraagt aan de groep als geheel. Mijn beleving is dat deze manier van werken mij bij mezelf brengt (Wat ervaar ik? / Hoe is dat voor mij? / Waar sta ik?) én me verbind met de groep en het grotere geheel. Een waardevolle ervaring! Dank aan de deelnemende docenten voor het delen van jullie verhalen. Ik hoop dat jullie belichaamde kennis veel kinderen en jongeren bereikt.

*Musica Impulscentrum (BE), Companhia de Música Teatral (PT), Sisters Hope (DK), Universiteit van Stavanger (NO) en Maastricht University (NL)

Tekst: Dagmar van Wersch

Bezoek docenten: 26 november 2025

Op zondag 7 december vond bij Marres het allereerste Kinderdag Festival Celebrate YOU plaats. Kinderdag is een jaarlijks initiatief van OSCAM, een hedendaags kunstcentrum uit Amsterdam. Dit jaar wilde OSCAM Kinderdag uitbreiden naar meerdere locaties in Nederland, waaronder Maastricht en Rotterdam (HipHopHuis).

Het Kinderdag Festival werd mede georganiseerd door de Kindermuseumdirecteuren, die samen met een jongerencoach hebben gewerkt aan het ontwerp en de uitvoering van delen van het programma. Dit gaf kinderen een unieke kans om actief betrokken te zijn bij de museumwereld en bood hen een bijzondere ervaring in het vormgeven van een kunstfestival. Vijf woensdagen kwamen kindermuseumdirecteuren Mohammad Saad Mustafa Barakat, Stanske Savelkouls, Sophie Hana en Emre Jonas Swinkels samen om het festival voor te bereiden. Ze bedachten workshops, maakten versieringen, poseerden voor foto- en videomateriaal, deelden flyers uit, vulden een grabbelton en stelden afspeellijsten samen voor de silent disco.

Op zondag 7 december bezochten meer dan zestig kinderen Marres voor Kinderdag. Elk kind volgde twee workshops naar keuze, zoals een hiphopworkshop van Oxygen, voorleessessies met boeken van Centre Céramique, haken met Maasstitch, striptekenen met Lola Coenders of dichten met Lee Janssen. Tussendoor was er volop ruimte om hutten te bouwen, een glittertattoo te laten zetten of foto’s te maken in de photobooth. Met broodjes (vega) knakworst, tosti’s, appels, speculaas en chocomel was alles aanwezig voor een geslaagde dag. We sloten het festival feestelijk af met een silent disco, waar alle kinderen hun laatste energie kwijt konden. Het was een superleuke dag waarop de kinderen écht centraal stonden, en dat was fantastisch om te zien!

Tekst: Bibice Piets

Foto’s: Rob van Hoorn. Voor meer foto’s ga naar: https://marres.org/program/kinderdag-festival-celebrate-you/

Begin december heb ik de eerste lessenreeks afgerond bij het Broeklandcollege. Voor het vak KCKV (Kunst en Culturele Kunstzinnige Vorming) bezochten de leerlingen van het derde leerjaar Marres en kregen ze daarnaast vier lessen op school waarin ze de zintuiglijke benadering van Marres konden ervaren.

De leerlingen bezochten de tentoonstelling Gestures as Portals van performancekunstenaar Amparo González Sola. Deze tentoonstelling gaat onder andere over sociale media en de manier waarop we met elkaar – en via onze lichamen – communiceren. Eén van die manieren is het gebruik van emoji’s. Hoewel emoji’s handig zijn, kunnen ze soms ook voor onduidelijkheid zorgen. Sociale media vormen een herkenbare ingang om met jongeren in gesprek te gaan over het werk van González Sola, omdat het dicht bij hun leefwereld staat.

Als voorbereiding op het museumbezoek ontwierpen de leerlingen hun eigen emoji. Ze dachten na over wat hun emoji precies communiceert: welke emotie, situatie of ervaring drukt jouw ontwerp uit? Tijdens het bezoek aan Marres bekeken ze de performance van González Sola en gingen ze daarnaast ook zelf aan de slag met performance kunst, zo maakten ze een serie reels.

Na het bezoek aan Marres stonden de lessen in het teken van de tentoonstelling Porous Grounds, Sacred Codes, en specifiek het werk van DJ en geluidskunstenaar Maguette Dieng. Geïnspireerd door Diengs werk gingen de leerlingen aan de slag met het maken van een soundscape van geluiden die te horen zijn op het Broeklandcollege. Ze kregen de opdracht om geluiden op te nemen die hen aan school doen denken. Dat bleek soms lastiger dan verwacht—juist omdat we zo gewend zijn aan de dagelijkse klanken om ons heen.

De leerlingen brachten in kaart welke geluiden karakteristiek zijn voor hun school. Vervolgens bewerkten ze hun opnames en monteerden ze deze tot een echte soundscape. Voor veel leerlingen was het de eerste keer dat ze met geluid werkten en dat ze dit moesten monteren. Om hen op weg te helpen schreef ik een handleiding met alle opties en tools die ze konden gebruiken.

Uiteindelijk leverde elke leerling een eigen soundscape van het Broeklandcollege aan. Het was ontzettend leuk en interessant om alle geluiden terug te horen; sommige waren direct herkenbaar, andere pas na een paar keer luisteren. Het project was een mooie manier om de omgeving en beleving van de jongeren via geluid zichtbaar—en hoorbaar—te maken.

Tekst: Bibice Piets

Bezoek: 3o september, 2 & 28 oktober, 25 november en 2 december

Op 1 oktober bezocht een groep masterstudenten Digital Culture de tentoonstelling Gestures as Portals in Marres. Tijdens deze tentoonstelling, die een maand lang duurde, was een doorlopende performance te zien van choreograaf en danser Amparo González Sola. Deze performance is tegelijkertijd een onderzoek naar de gebaren die in de ruimtes aanwezig zijn: die van de performers, de bezoekers, de medewerkers en sporen van de vorige tentoonstelling Vultures & Fireflies. De performance ontstaat uit het groeiende gevoel van afstand in een wereld waarin beelden ons om de oren vliegen, vaak ontdaan van enige context. Deze eindeloze stroom lijkt ons vermogen om te voelen te bevriezen. Amparo stelt in haar onderzoek de vraag Hoe dichtbij moet iets gebeuren voordat we een verbinding of een gevoel van verantwoordelijkheid voelen?

Dit is ook de vraag die we als startpunt gebruikten bij het werken met de studenten. Enerzijds werd er met behulp van bewegingsoefeningen stilgestaan bij hun eigen aanwezigheid en die van de anderen in de ruimte, anderzijds onderzochten de studenten, door het uitbeelden van een reels, hoe sociale media ons in een sneltreinvaart verschillende verhalen voorschotelen, die ons binnen één minuut laten schakelen tussen tal van emoties. Uiteraard bezochten we met de groep ook de performance van Amparo González Sola in de balzaal van Marres, waar bezoekers in en uit konden lopen. 

De studenten waren zeer gemotiveerd en betrokken bij het programma en ze waren onder de indruk van de performance. De performance, waarin Amporo bewegingen en gebaren van bezoekers extraheert en als het ware uitrekt in de tijd, maakte de studenten bewust van de gezamenlijke aanwezigheid in de ruimte, van hun eigen houding en de verwachtingen die ze hadden van de performance, gebaseerd op een meer traditionele verhouding tussen de toeschouwer en het publiek. Dit riep vragen op als: Ben ik onderdeel van de performance? Wordt er iets van mij verwacht? De meeste studenten konden zich na verloop van tijd overgeven aan het moment en meegaan in de verstilling en vertraging. Wat mij opviel was de sereniteit waarmee we na het ervaren van de performance weer terugliepen naar de benedenverdieping en de workshopruimte. 

Tekst: Dagmar van Wersch

Bezoek: woensdag 1 oktober 2025

De kop is eraf!

Afgelopen woensdag ging Gestures as Portals van Amaro González Sola officieel van start: drie weken lang is haar performance te zien bij Marres. Samen met performer Leandro de Souza onderzoekt ze in dit grote lichamelijke experiment de kracht van gebaren, beweging en ruimte. Daarbij stelt ze de vraag: “Hoe dichtbij moet iets gebeuren voordat we verbinding en verantwoordelijkheid voelen?” — een vraag die ze ook spiegelt aan de digitale wereld.

Ter voorbereiding op de performance doken de iArts-afstudeerders in hetzelfde thema. In de workshop #Post Pose Play bewogen zij op de snelheid van het algoritme. Ze creëerden hun eigen reels, en onderzochten hoe ze via gebaren en lichamelijkheid op scène een reactie kunnen oproepen. Wortel schieten, ASMR, activisme, een soeprecept – de content was net zo divers als verrassend. Er werd veel 😂 en 😱 en af en toe 😍.

Een geslaagde middag die niet alleen creatief was, maar ook bewustmaakte van de veelheid en impact van social media.

In Februari werkten Marres en @ease voor het eerst samen om twee workshops te organiseren, waarin deelnemers hun culturele identiteit onderzochten via creatieve visualisatie.

De eerste workshop vond plaats bij @ease, een vertrouwde en veilige plek voor veel deelnemers, die vooral op zoek waren naar creatieve inspiratie. We luisterden naar het onzichtbare collectieverhaal van Eline Willaert over Pantitlan Paradero – een kunstwerk van Alejandro Galván. Dit was een fijne opwarmer die de deelnemers in een creatieve mindset bracht. Daarna gingen we aan de slag met het visualiseren van ‘thuis.’ Voor de een was dit de zonsopgang tussen de bergen, voor de ander de liefdevolle omhelzing van hun familie. Het was prachtig om hierover met elkaar in gesprek te gaan.

Het tweede deel van deze workshop vond plaats bij Marres, waar ik een rondleiding gaf door de tentoonstelling Vultures & Fireflies. De deelnemers gingen in gesprek met Galván over zijn werk en tekenden een element van hun eigen kunstwerk over thuis op de muur bij Marres. Dit was een mooie afsluiter van een geslaagde samenwerking.

Na deze eerste succesvolle workshop besloten we in juni opnieuw de handen ineen te slaan. In de eerste workshop maakten we een sensory map van onze wandeling van @ease naar Marres. Ik vroeg de deelnemers om tijdens de wandeling notities te maken en goed om zich heen te kijken, luisteren, ruiken en voelen. Wat ervaar je wanneer je alle prikkels binnenlaat? We vertaalden deze ervaring naar een kunstwerk in de tuin van Marres. Het was geweldig om te zien hoe iedereen de wandeling op zijn eigen manier vertaalde naar papier. De korte tocht bleek voor iedereen anders te zijn, wat leidde tot bijzondere en diverse resultaten. Het tweede deel van de workshop omvatte opnieuw een rondleiding, maar deze keer was het heel anders, aangezien er veel meer werk te zien was.

Volgend jaar zullen er weer nieuwe workshops georganiseerd worden. Ik kijk erg uit naar het verloop van de succesvolle samenwerking tussen Marres en @ease.

Tekst en afbeeldingen: Bibice Piets

(Extern) Bezoek: 4 & 11 februari en 16 & 24 Juni 2025