Marres Education

Verspreid over het afgelopen schooljaar heeft Marres driemaal een lessenreeks van 5 CKV-lessen mogen verzorgen voor leerjaar 3 van het Broeklandcollege. Het thema culturele identiteit stond centraal in deze lessenreeks en aan de hand van het werk van Alejandro Galván hebben de leerlingen hun eigen identiteit en de symbolen die deze identiteit uitdragen onderzocht. 

Ik introduceerde de leerlingen aan het werk van Galván door ze te laten luisteren naar een fragment uit de Onzichtbare Collectie over het werk Pantitlan Paradero. Terwijl ze naar het fragment luisterden moesten de leerlingen aantekeningen maken en deze vervolgens uitwerken tot een korte schets. Hoe denk je dat het werk eruitziet als je er enkel naar luistert? 

Daarna ging ik met leerlingen in gesprek over culturele identiteit en hoe Galván elementen van zijn identiteit in zijn kunst verwerkt. Ze maakten een mindmap waarin ze gebouwen, symbolen, rituelen, tradities, objecten, en inspiratiebronnen die voor hen van belang zijn illustreerden. 

In de lessen die volgden beschilderde iedere leerling een houten paneel. Al deze houten panelen zijn samen te voegen tot één grote muurschildering die de identiteit van de klas uitdraagt. De leerlingen werden uitgedaagd om samen te werken en om op zoek te gaan naar overeenkomsten met hun klasgenoten. Minstens twee overgangen moesten de leerlingen creëren tussen hun paneel en het houten paneel van een klasgenoot. Dit was af en toe spannend en ongemakkelijk maar resulteerde ook in verassende ontdekkingen. 

Een bezoek aan de tentoonstelling Vultures & Fireflies was ook onderdeel van het programma. Leerlingen kregen een rondleiding, tekenden hun ‘thuis’ op de muur bij Marres en schreven een brief waarin ze een ongehoord verhaal belichten. Aangezien er steeds een aantal maanden zat tussen de bezoeken aan Marres, zag de tentoonstelling er constant anders uit. Voor de docenten was dit ook een welkome verassing. 

De lessenreeks werd afgesloten met een evaluatie waarin de leerlingen antwoord moesten geven op vragen als:

• Leg in je eigen woorden uit wat culturele identiteit is en noem enkele voorbeelden
• Geef een duidelijke beschrijving van het kunstwerk dat jij hebt gemaakt en denk daarbij aan de volgende vragen:  Wat heb je afgebeeld en waarom? Wat was moeilijk/makkelijk aan het maakproces? Heb je samengewerkt, zo ja, hoe is dit verlopen? 

Het was een succesvolle samenwerking en ik kijk ernaar uit volgend schooljaar terug te keren op het Broeklandcollege. 

Tekst en afbeeldingen: Bibice Piets

(Extern) Bezoek: 12 lessen op het Broeklandcollege en 3 bezoeken aan Vultures & Fireflies tussen November 2024 en Juni 2025.

Zaterdag 28 juni was de allerlaatste bijeenkomst van het EXTENDED programma Adventures in Slumberland. Extended is het jongerenprogramma van Marres en de Jan van Eyck Academie, waar jongeren vijf maanden lang in teamverband werken aan een maatschappelijk kunstproject. Deze editie stond in het teken van dromen en nachtmerries, geïnspireerd op het werk van Alejandro Galván. De deelnemers volgden sinds maart verschillende workshops en presenteerden op zaterdag 21 juni hun eigen project bij Marres, te midden van Galváns kunstwerken. 

Kunstenaar Daniel Godínez Nivon gaf de eerste droomworkshop aan de deelnemers. Tijdens de workshop deelden de jongeren dromen die het meeste impact op ze hebben gemaakt. We spraken af om elkaar te ontmoeten in onze dromen, woensdag om 3 uur ’s nachts. Het onderwerp mango kwam gedurende de workshop vaker aan bod en dus besloten we om dromen rondom dit thema op te wekken – door mango’s te eten vlak voor onze (droom)ontmoeting. De tweede workshop van Godínez Nivon vond plaats in de prachtige, zonnige tuin van de Jan van Eyck Academie waar we begonnen met het proeven van mango. We bespraken onze vondsten, mediteerden in de tuin en hadden gesprekken over culturele verschillen rondom dromen.  

Een andere workshop die plaats vond bij de Jan van Eyck werd gegeven door An Onghena in het Printing & Publishing Lab. De leerlingen gingen aan de slag met het maken van risoprints. Eerst gaf An Onghena een algemene uitleg over de techniek achter de risoprints. Vervolgens gingen de deelnemers aan de slag met hun eigen afbeeldingen en kozen een kleur uit om deze in af te drukken. Ze maakten een boekje over slaapliedjes, het thema van de eindpresentatie. 

De deelnemers zijn ook bij Bureau Europa geweest waar ze een exclusieve preview van de tentoonstelling Silent Song van fotograaf Chris Keulen kregen. Keulen gaf een rondleiding en begon deze met de vraag: waar denk je dat deze foto genomen is? Zonder het antwoord te geven ontstond er een interessant gesprek over aannames en de manier waarop iedereen verschillend naar de wereld kijkt. 

Tijdens de bijenkomsten die volgden werkten de leerlingen aan hun eindpresentatie over slaapliedjes. Ze gingen in gesprek met elkaar, bezochten de studio van Alejandro Galván, maakten tekeningen en bedachten opdrachten voor tijdens de eindpresentatie.

Te midden van de nachtmerries van Galván, verzamelden de leerlingen slaapliedjes van bezoekers. Zo werd er een gezamenlijke afspeellijst gecreëerd die we kunnen beluisteren als onze nachtelijke visioenen en spookbeelden ons van onze slaap houden.

Tekst: Bibice Piets

Afbeelding: Rob van Hoorn

Deze week was dansgezelschap Sally op bezoek. Met koffie, thee en vlaai werden ze hartelijk ontvangen. 

Een volgeboekt programma voor hun Eindejaarsuitje:

Allereerst een rondleiding door Bibice Piets langs de tentoonstelling Vultures & Fireflies van Alejandro Galván die sinds zaterdag 28 juni volledig is geopend. Daarna kreeg ieder een eigen koptelefoon, waarmee ze zelfstandig een zintuiglijke wandeling konden maken door de stad. 

Eenmaal hun weg teruggevonden, werden ze door mij ontvangen voor een workshop maskers maken, op een speciaal plekje in de tuin. Galván verzamelde gedurende zijn leven verschillende soorten maskers, van de worstelsport Lucha Libre tot aan mythische wezens zoals helfiguren en engelen. Deze maskers zijn ook in veel van zijn werken terug te vinden.  Met textiel, stift, glitter, draad – en veel meer – kreeg de groep zelf de kans om er een te maken. Daarbij konden ze volledig hun eigen interpretatie en verbeelding kwijt en dat verraste. 

De creatieve energie stroomde van hun lichaam richting de vingertoppen. Een meditatieve naaisessie voor de een, terwijl de ander losbarstte met alles wat op en rond de tafel te vinden was. Dit uitte zich in unieke maskers, soms zelfs letterlijk geïnspireerd door Marres (en haar tuin). Pas op dat Galván die niet vindt, hij zou ze zomaar kunnen opnemen in zijn verzameling.

Verzonken in de workshop werd de tijd bijna vergeten, totdat de kurk openging en het tijd werd voor een afsluitende borrel, verzorgd met allerlei hapjes.  

Tekst en afbeeldingen: Julia van de Kar

Bezoek: 3 Juli 2025

Op 16, 17 en 25 juni gaf ik de workshop verbeeldingskracht aan de brugklas van het Terra Nigra. Tijdens deze workshop gebruiken leerlingen hun zintuigen en creativiteit om met materialen te experimenteren. Het doel van de workshop is om leerlingen bewust te maken van de mogelijkheden die materialen bieden en hen te stimuleren om op een speelse manier objecten te maken en analyseren. 

Gebaseerd op de kunstwerken van Alejandro Galván, die onder andere met cement werkt, vertelde ik de leerlingen dat een groot onderdeel van het werk van kunstenaars bestaat uit materiaalonderzoek. Als echte kunstenaars begonnen de leerlingen ook met het analyseren van materialen. Onder een kleedje verstopte ik steeds één soort materiaal – een lapje stof, een stukje hout, of een paperclip – de leerlingen mochten om de beurt voelen en het aan de andere leerlingen omschrijven. Wat zijn de eigenschappen van het materiaal en waarvoor gebruik je het? Waar zien we het materiaal terug in de klas? 

Vervolgens liepen de leerlingen kriskras door de ruimte en gingen op zoek naar een voorwerp dat hen aansprak. Ze kregen een zintuigelijke analyse kaart om het voorwerp uitgebreid te onderzoeken, zo moesten ze het tekenen, er een beweging bij bedenken, en nadenken over de geluiden die het voorwerp maakt. 

Terwijl de leerlingen bezig waren met het invullen van de zintuigelijke analyse kaart, verspreidde ik verschillende materialen uit over een grote werktafel. Leerlingen kregen de opdracht om het gekozen voorwerp in een ander materiaal na te maken – van karton, stof, klei, ijzerdraad, of wol. De meest bijzondere en interessante creaties kwamen hieruit. Het was fantastisch om te zien hoe de leerlingen bezig waren met hun kunstwerken, diep verzonken in hun eigen wereld waren ze constant op zoek naar manieren om met het gekozen materiaal te werken. Vol trots presenteerden ze hun creaties, een fijne afsluiting van een middag vol verwondering en creativiteit. 

Tekst en afbeeldingen: Bibice Piets

(Extern) bezoek: 16, 17, en 25 Juni

Our senses are a major, but often unconscious, part of our everyday experiences. Over the last five months, six Maastricht University PREMIUM honors students were faced with a research question: “How can we use embodied knowledge of the senses in a workspace?”. The students first explored their own sensory experience through various exercises, such as tasting food blindfolded (try it out yourself!) or mapping their own work stations. The team further talked to other students about their interpretation of senses at work, and finally designed and facilitated their own workshop idea focused on 3 exercises:

1.Mapping the senses: Asking guests to first visualise and sketch out the Marres garden, and then their typical workspace. Then writing down words to describe elements they could touch, taste, and smell.

2.‘Feeling’ the workspace: Asking guests to shape out sensory adjectives with clay. How would a specific smell, taste, or touch look? The exercise encouraged guests to think abstractly about forming sensory words in unusual ways.

3.Guessing the workspace: Guests had to use their sense of smell to guess the contents of different vials. Then think critically if they can relate those scents to their or other’s workspaces.

The workshop was held on a beautiful sunny day at the Marres gardens, and hopefully every attendee left with a little more insight into what senses they may observe on a next work Monday. As for the PREMIUM students – it was an unforgettable experience to join team Marres!

Premium team: Sonia Pawlowska, Lili Graef, Alex Gropius, Kyra de Haan, Liz Fullwood, Niloofar Seifi

Images: Nikita Dyatlov

Het Premium programma is een samenwerking tussen Marres en de Universiteit van Maastricht

Op dinsdag 10 juni was Marres onderdeel van het Activeringsprogramma Inburgering van de gemeente Maastricht. Een groep nieuwe Maastrichtenaren maakt via dit programma kennis met initiatieven op het gebied van sport, cultuur, en participatie. In een programma van 10 weken leren volwassen inburgeraars elkaar kennen, ondernemen ze verschillende culturele en sportieve activiteiten en gaan ze actief aan de slag met de Nederlandse taal. 

We begonnen de dag met een kop koffie bij de receptie van Marres. Ik vertelde over het gebouw, introduceerde de tentoonstelling en besprak een aantal woorden die de rest van de ochtend vaker terug zouden komen, zoals thuis, kunstenaar, schilderij, museum, droom, nachtmerrie, gemeenschap, chaos en liefde. Tijdens de rondleiding benadrukte ik deze woorden en refereerde ik terug naar het papieren ‘woordenboek’ dat ik voor de deelnemers had uitgeprint. Dit was een fijn hulpmiddel om op terug te vallen. Ook waren er twee vertalers aanwezig die de inburgeraars hielpen tijdens de rondleiding. Er werd enthousiast gereageerd op de tentoonstelling, het werk sprak erg aan en er werd met veel interesse geluisterd naar wat ik vertelde. Als afsluiting van de rondleiding nam ik de deelnemers mee naar de ruimte met alle wandschilderingen. Hier vroeg ik ze om een afbeelding van thuis op de muren te tekenen. Iedereen vertelde vervolgens wat ze gemaakt hadden en oefende op deze manier met Nederlandse woorden. Er kwamen mooie, pijnlijke, verdrietige, maar ook liefdevolle verhalen naar boven en een aantal deelnemers waren diep geraakt door de opdracht. 

Vervolgens was er een pauzemoment in de tuin. De tuin was voor velen het spektakelstuk, de fruitbomen die in volle bloei stonden, de verschillende geuren die je kon ruiken en de zon die alles net nog een stukje groener deed lijken. 

Vervolgens gaf ik de deelnemers de opdracht om een alter-ego te bedenken en om daarbij gebruik te maken van oude tijdschriften, stiften, en de woorden uit het uitgeprinte ‘woordenboek.’ Het leuke aan de opdracht was om te zien hoe de deelnemers nieuwe woorden aan mij vroegen en opzochten om zo een compleet alter-ego te kunnen creëren. Er ontstond meer dialoog en de opdracht was daardoor een mooie afsluiter van een inspirerend programma. 

Tekst en afbeeldingen: Bibice Piets

Bezoek: 10 juni 2025

Op een warme donderdag brachten de leerlingen van Toorop Mavo een bezoek aan Marres. De klas was speciaal vanuit Rotterdam afgereisd naar Zuid-Limburg voor hun studiereis. De leerlingen arriveerden, vermoeid van de indrukken van de dag ervoor, bij Marres. Hier ontvingen wij ze in de zonnige tuin en maakten we de groep enthousiast voor het programma.  

Voor mijzelf was dit ook de eerste keer dat ik een groep door het huis mocht begeleiden. Met gezonde spanning nam ik mijn deel van de groep mee naar de kamer van de muurschilderingen. Hier kregen ze de opdracht om net zoals de werken van Alejandro Galván, een muurschildering te maken die hun ‘thuis’ verbeeld.

Je zag de leerlingen na mijn uitleg eerst goed nadenken en nog eens goed naar de muur kijken die al vol stond met tekeningen van voorgaande groepen. Vervolgens pakten ze de benodigde stiften en begonnen hun designs uit te werken. Een van de leerlingen vertelde dat hij er erg naar uitkeek om deze zomer weer naar de bergen in Oostenrijk te gaan. Dat was voor hem een van de weinige plekken waar hij echt tot rust kon komen en dus tekende hij een postkaartje van de bergen die hij ging bezoeken. Ook waren er leerlingen die hun gemak vonden in de doodle’s van verschillende monsterlijke wezens die ze altijd maken in hun wiskundeschriften. De muurtekening van deze wezens leek op een soort alternatief familieportret, wat het een mooie invulling van de opdracht maakte.

Ik vond deze dag een mooie start van mijn tijd bij Marres. De samenwerking met de andere gidsen verliep heel soepel. Tijdens de lunch was het fijn om de ervaringen van de ander gidsen te horen. Hierdoor kon ik mijn onderdeel weer gedeeltelijk aanpassen zodat het net wat beter aansloot bij het programma. Daarnaast was de gezamenlijke lunch ook een fijne laagdrempelige manier om de rest van het team te leren kennen.

De opdracht van de muurschilderingen vind ik heel mooi omdat het duidelijk laat zien wat voor iedere leerling belangrijk is.

Tekst: Tom Alink

Bezoek: 12 Juni 2025

Op woensdag 4 Juni ging het educatieteam van Marres op excursie naar het Van Abbe Museum. We begonnen de dag met een presentatie van Farah Wilbers over de geschiedenis, toekomst en visie van de educatieafdeling van Marres. Verdeeld over twee groepen maakten we een mindmap over de kenmerken van Marres educatie, hoe kijken wij als educatiemedewerkers naar onze werkwijze? Woorden als toegankelijkheid, verbinding, experiment, procesgericht, beleving, zintuigelijk en onconventioneel kwamen regelmatig terug tijdens deze bespreking. 

Vervolgens kregen we een voorproefje van het educatie programma gemaakt door Yala Claessens voor het najaar. Dit programma is gebaseerd op de tentoonstellingen die er dan in Marres zullen zijn, zoals van performancekunstenaar Amparo González Sola. Het was fijn om alvast een voorproefje te krijgen van het nieuwe programma zodat we weten wat ons binnenkort te wachten staat. De opdrachten sluiten mooi aan op thema’s die spelen onder jongeren, zoals het gebruik van sociale media en de (onbewuste) impact dit heeft op onze emotionele, fysieke en mentale toestand. Reflecteren op bekende reels en de snelheid waarmee we verschillende video’s consumeren was productief. Het was een speelse manier om na te denken over zowel de positieve als de negatieve kanten van ons telefoongebruik. Ook de opdracht die dieper ingaat op de betekenis van emoji’s en wanneer we welke gebruiken zorgde voor grappige interacties, maar ook af en toe voor onbegrip. Een mooie spiegel voor sociale media en de hoe we op verschillende platforms met elkaar communiceren. 

Bij Marres staat experiment voorop, zetten we leerlingen aan het werk en gaat het om de verbinding opzoeken met jezelf, de mensen om je heen en de wereld in het algemeen.

 Het volgende onderdeel op de planning was een zintuigelijke rondleiding door het Van Abbe Museum. Onze rondleider was zeer kundig en had veel kennis over de geschiedenis van het museum, de kunstwerken en bijbehorende kunststromingen, en de maatschappelijke vraagstukken waar het museum zich momenteel over bukt. Het was bijzonder om eens aan de andere kant te staan, te ervaren hoe het is om door een museum meegenomen te worden en om te zien hoe verschillend iedereen dit aanvliegt én op reageert. Een belangrijk inzicht wat ik heb opgedaan is hoe uniek de werkwijze van Marres is en welke ‘vrijheden’ we hebben omdat het geen traditionele kunstinstelling is. Bij Marres staat experiment voorop, zetten we leerlingen aan het werk en gaat het om de verbinding opzoeken met jezelf, de mensen om je heen en de wereld in het algemeen. De fysieke benadering ervaar ik als zeer zinvol en voegt echt wat toe aan de (kunst)beleving van jongeren. 

Ik vond het een gezellige, inspirerende, maar bovenal verbindende dag die ervoor heeft gezorgd dat we met frisse energie het komende jaar aan de slag kunnen. 

Tekst: Bibice Piets

Afbeeldingen: Farah Wilbers

Op 26 mei gaf ik bij Marres een workshop voor onderzoekers die hun werk op een toegankelijke manier met kinderen willen delen. We begonnen met brooddeeg kneden en broodverhalen delen – een persoonlijke oefening om te laten zien hoe een alledaags vertrekpunt helpt bij het vertellen van complexe thema’s.

Daarna stapten de onderzoekers in de rol van leerling. Ze kozen materialen, lieten zich leiden door vorm en functie, en bouwden een eigen object of gebouw, gebaseerd op hun onderzoek, een ervaring of een utopie. Ze analyseerden hun ontwerp: Hoe heet het? Wat doet het? Waar zou het van gemaakt zijn?

In kleine groepen werkten ze vervolgens aan een activiteit rond hun eigen onderzoek. Ze bedachten manieren om thema’s als identiteit, rechtvaardigheid of migratie begrijpelijk te maken voor kinderen van 6 tot 12 jaar – via spel, verbeelding en gesprek.

Wat ik meeneem van deze middag: onderzoekers willen graag in gesprek met jonge doelgroepen, maar missen soms houvast om dat op een speelse, begrijpelijke manier te doen. Deze workshop bood dat – niet door het onderzoek te versimpelen, maar juist door ruimte te maken voor verbeelding, creativiteit en betrokkenheid.

Tekst: Farah Wilbers

In het kader van de Rijke Schooldag werd Marres gevraagd om een workshopreeks te verzorgen rondom het thema culturele identiteit. El Habib vond het voornamelijk erg belangrijk dat we in gesprek zouden gaan met de leerlingen. Het thema culturele identiteit sluit goed aan op de tentoonstelling Vultures & Fireflies bij Marres. Het thema ‘thuis’ is hier onder andere een groot onderdeel van en dat was een goede manier om het gesprek over culturele identiteit in gang te zetten. 

Aan de hand van het Onzichtbare Collectie verhaal #75 Pantitlan Paradero over het werk van Alejandro Galván en ingesproken door Eline Willaert, reflecteerden leerlingen op de vraag wat thuis voor hen betekent. Is er een specifieke plek die belangrijk voor hen is? Wat zijn de geuren, kleuren, geluiden die thuis typeren? Al luisterend naar het verhaal maakten de leerlingen aantekeningen en een snelle schets hoe ze dachten dat het werk eruit zou zien. Vervolgens gingen leerlingen hun eigen thuis visualiseren, voor sommigen was dit een plek of object, voor anderen een persoon of gevoel. Aan het einde van de eerste les werd aan de leerlingen gevraagd om een object van thuis mee te nemen dat belangrijk voor ze is. 

De tweede les stond in het teken van zintuigelijke ontdekking en objectanalyse. We begonnen de les met een korte bewegingsoefening waar de leerlingen moesten reageren op vragen als: is het gebruikelijk om bij jou thuis de schoenen uit te doen? Hoeveel broers en zussen heb je? Vervolgens werd de klas in tweeën verdeeld en begon het zintuigelijk materiaalonderzoek. Er lagen steeds andere materialen onder een kleedje en de leerlingen mochten enkel voelen en aan de rest van de groep beschrijven wat ze ervaarden. Daarnaast moesten ze ook nadenken waar ze het materiaal in de klas terug konden vinden. We sloten de les af met een gesprek over de objecten die de leerlingen van thuis hadden meegenomen. 

De laatste twee lessen bestonden uit het maken van een persoonlijk amulet. Om de leerlingen op gang te helpen begonnen we met een groepsgesprek rondom de vragen: wanneer ben je het meest jezelf? Hoe zou je jezelf omschrijven aan iemand die je niet kent? Wat zijn belangrijke ervaringen voor jou? Wat doe je graag in je vrije tijd? Welke mensen zijn belangrijk voor jou? Met deze vragen in gedachten begonnen de leerlingen aan het ontwerp van hun amulet. Ze gebruikten de inzichten uit het gesprek om verschillende symbolen en materialen te kiezen die hun identiteit vertegenwoordigen. Stof, karton, lint, touw, stiften, naald en draad, bedeltjes, van alles werd gebruikt om de amuletten in elkaar te zetten. De leerlingen hebben prachtige amuletten gemaakt en in de reflectie van hun amulet kwamen zeer inspirerende verhalen naar boven. Zo had een leerling een ster verwerkt in zijn amulet omdat dat het hem deed denken aan een moment dat hij met zijn familie naar de sterren had gekeken. Het was erg mooi om te horen hoe de leerlingen zo open vertelden over hun ervaringen en de amuletten waren prachtig.

Tekst: Bibice Piets, Afbeeldingen: Dagmar van Wersch en Farah Wilbers

(Extern) Bezoek: 7/4 – 14/4 – 12/5 – 19/5 2025