Wie is eigenlijk…

Ilse zomer 2019

…Ilse van Lieshout?

Sinds een paar jaar is de educatieve afdeling van Marres flink aan het groeien. Per jaar komen er ongeveer 2000 leerlingen van verschillende scholen naar Marres voor een rondleiding en/of workshop, daarnaast gaat Marres zelf ook naar scholen toe om op locatie met jongeren te werken.
Wat zijn de doelstellingen en ambities van Marres Educatie?
Dat kan niemand ons beter vertellen dan Ilse van Lieshout, coördinator van de educatieve afdeling. Voor ons gesprek zijn we op de grote zolder van Marres gaan zitten, die ook regelmatig gebruikt wordt voor workshops.   

Ilse, kun je ter introductie wat meer over jezelf vertellen?
Ik ben moeder van drie zoons, speel eens per week met veel plezier volleybal en heb sinds kort eindelijk mijn draaischijf weer in huis: het is een stille persoonlijke droom om nog eens porselein te leren draaien. Vanuit mijn opleidingen; de docentenopleiding, de kunstacademie en de opleiding tot creatief therapeut, ben ik gaandeweg gekomen waar ik nu ben.

Ik werk twee dagen per week bij Marres en een dag per week in een zorgatelier voor mensen met niet-aangeboren hersenletsel of dementie. De afwisseling vind ik heerlijk: bij Marres organiseer ik het hele educatieve programma. Daar hoort een breed takenpakket bij: coördineren, aansturen, contacten leggen en onderhouden, kunstprofessionals inschakelen en subsidies aanvragen. Bij het zorgatelier hoef ik er alleen maar aandachtig te zijn, ik haak ter plekke in op creatieve wensen. Dat geeft ook veel waardevolle input: als je echt luistert naar mensen en de manieren waarop zij dingen oplossen, leer je daar zoveel van!

Hoe ben je bij Marres terechtgekomen?
Ik kende Marres al langer. Vanuit het Bonnefantenmuseum organiseerde ik vanaf 2010 bijvoorbeeld ‘Meet and Greet Art’ voor Engelstalige studenten, waarbij andere cultuurplekken in de stad werden bezocht. Marres zat dan ook altijd in de route. Later ontwikkelde ik voor de Kunsttour onderwijsprojecten. In 2016 ging ik vanuit de Kunsttour met een groep jongeren naar Marres, waar ik met Tineke Kambier aan de praat raakte.

Er was in Marres wel vaker iets gedaan op educatief gebied, maar dat was in de praktijk niet structureel van de grond gekomen. Tineke bracht mij in contact met Valentijn Byvanck en Yvonne Grootenboer en na een paar goede gesprekken begon ik op zzp-basis bij Marres. Mijn eerste opdracht was om tijdens festival Bruis de tentoonstelling van Levi van Veluw onder de aandacht te brengen bij jongeren. Dat beviel erg goed en van lieverlee werd ik meer en vaker ingezet voor het ontwikkelen van een serieus onderwijsprogramma.

Waar begin je dan, als er geen plan klaarligt om op te pakken?
De puzzelstukjes lagen eer al: die vielen heel natuurlijk op hun plaats. Ik had inmiddels een groot netwerk opgebouwd, was coach in het onderwijs en zette projecten op waarmee ik naar scholen ging. Wat ik miste was een vaste plek, een podium waar ik mijn visie en onderwijsideeën werkelijk zou kunnen neerzetten en uitbouwen. Marres had behoefte aan een aanpakker met een netwerk in het onderwijs en gaf me alle ruimte: in Marres vond ik het juiste ‘maatje’ voor mijn ideeën en dromen. 

Je bent begonnen vanuit een intrinsieke motivatie: vanuit ideeën waar je een platform voor zocht. Had je concrete doelen?
In eerste instantie was het doel vooral: bewijzen dat het kan. Ik wilde laten zien dat het wel degelijk mogelijk is om een educatief programma neer te zetten in een presentatie-instelling voor hedendaagse cultuur, op een manier die jongeren aanspreekt.

Ik had geen kant en klaar idee, er lagen geen documenten, maar ik had natuurlijk wel een richting in mijn hoofd. In samenwerking met mijn netwerk ben ik gaan experimenteren en improviseren en nu, na drie jaar, begint het programma vorm te krijgen. Er ligt inmiddels een helder visiedocument, we zijn onlangs voor een van onze projecten genomineerd voor de museumeducatie prijs, met steeds meer scholen is een vast samenwerkingsverband en de peer educatie begint dit jaar met een jongerenafdeling.
We hebben nu een stevige basis met concrete doelen, ik heb de afgelopen jaren mijn visie verder aangescherpt en geleerd hoe enorm belangrijk deze vorm van educatie is. 

Wat bedoel je precies met ‘deze vorm van educatie’?
Marres Educatie heeft een unieke benadering van kunst en cultuur. Om te beginnen zitten we niet in een museum, maar in een huis. Jongeren komen op bezoek en worden uitgenodigd om vanuit hun eigen zintuiglijke waarneming te reageren en reflecteren op de tentoonstelling van dat moment. Bij Marres hangen geen bordjes met uitleg: jongeren stappen in een experiment, een immersieve tentoonstelingservaring waar achteraf over wordt gediscussieerd en op gereflecteerd. Deze benadering brengt vaak bijzondere gesprekken tot stand. Hoe kun je jouw kunstervaring communiceren met klasgenoten? Hoe verhoud jij je tot de cultuur om je heen? Waar wil jij bij horen en hoe laat je dat zien? Op die manier worden jongeren -die op die leeftijd natuurlijk veel met hun identiteit bezig zijn- zich bewust van de wereld om hen heen, maar ook van hun eigen invloed op die wereld. 

Kunst en cultuur zijn uitstekende middelen om het leven om je heen te ontdekken. Daarnaast kun je via kunst en cultuur heel veel vakgebieden met elkaar verbinden. Dat gebeurt nog veel te weinig, ondanks de veranderende onderwijsvisie. Op papier gaat het over 21e eeuwse vaardigheden als communicatie en samenwerking, in de praktijk zitten leerlingen elk uur voor een ander vak in een een ander lokaal. Eens per jaar lopen ze los daarvan een uurtje door het museum: die scheiding tussen vakken en kunstinstellingen wil ik verminderen.

Je moet met je educatieve werk natuurlijk wel de programmering van Marres volgen: hoe gaat dat?
Bij elke nieuwe tentoonstelling is het weer een heerlijke puzzel om te leggen: hoe kunnen jongeren zichzelf met deze tentoonstelling verrijken, wat kunnen zij eruit halen en hoe gaan we zorgen dat ze open staan voor deze winst? In de aanloop naar een nieuwe tentoonstelling voer ik gesprekken met collega-docenten, dat geeft een hoop input en maakt dat we samen verder de diepte in kunnen gaan.

Zijn het vooral kunstdocenten die met leerlingen naar Marres komen?
Nee. Een van de dingen die ik de afgelopen jaren leerde, was dat het écht bewust (kunst/cultuur) ervaren en op die ervaring reflecteren, andere onderzoeksvragen oproept dan gebruikelijk. Deze creatieve benadering kan op nagenoeg alle vakgebieden worden ingezet. 

Zo liep een docent aardrijkskunde met zijn klas door Dreaming Awake. Na afloop begonnen sommige leerlingen meteen over de plastic soep, als een soort Pavlov-reactie. Ik gaf de leerlingen opdracht om eerst heel concreet hun ervaringen en associaties te omschrijven. Pas daarna mochten ze een onderzoeksvraag formuleren, vanuit hun persoonlijke beleving tijdens het lopen door een regenwoud.
Onderzoek moet geen nabeschouwing zijn van wat al onderzocht is!

Wat zijn je plannen en doelen voor de nabije toekomst?
Steeds meer projecten komen elk jaar terug: ik zou het superfijn vinden als nog meer collega’s naar me toe zouden komen met een educatief doel waar ik invulling aan kan geven. Ik hoop dat er van daaruit ook meer jongeren met ons mee gaan draaien in de jongerenafdeling: zij krijgen de ruimte om maatschappelijke en culturele thema’s aan te pakken en naar scholen of festivals toe te brengen. 

Een ander doel is om te zorgen dat wat we hier doen, door iedereen uit te voeren is. Bijvoorbeeld door het geven van cursussen aan anderen, zodat zij de educatieve methode van Marres ook elders voort kunnen zetten.

We willen ook meer stagiaires en uitvoerende mensen opleiden. Jongere kunstenaars uit de omgeving betrekken bij het ontwerpen van educatieve producties is ook een wens voor de toekomst.
Ik heb mezelf overigens nooit als docent gezien: niet in de zin van ‘Dit is de opdracht, dat moet je zus of zo doen.’ Mijn manier is verhalen aan elkaar verbinden zodat er een leermoment ontstaat. Niet alleen voor de ander, ook voor mijzelf!

Verbinden, is dat je missie?
Haha, nee.
Ik heb geen missiedrang: ik kan de wereld niet veranderen met kunsteducatie.

Maar het verbinden van vakgebieden en ervaringen en daarmee leerzame ervaringen opdoen, is misschien wel de drive van waaruit ik dit werk zo graag doe. Veel docenten vinden die connectie lastig: ze kunnen wel een ervaring bieden maar hoe maak je daar een leermoment van? Dat kan alleen als je ervaringen verbindt. 

Tot slot: heb je nog een grote droom voor Marres Educatie?
Ja! Achter in de tuin staat het ijshuisje. Een prachtige plek, waar we bij mooi weer workshops geven. Daardoor hebben we geleerd wat de meerwaarde is van een eigen plek die verbonden is met het huis en de tentoonstelling maar toch zelfstandig kan opereren. Om goed te kunnen reflecteren is soms even (fysieke) afstand nodig, ook in praktisch opzicht is een aparte plek waar grotere groepen ongestoord kunnen werken erg prettig.
We zoeken dus naar een ruimte die permanent gebruikt kan worden voor educatie, niet alleen voor het educatieteam, maar ook voor Marres Extended, onze jongerenafdeling.
Het lijkt me fantastisch om jongeren een eigen podium/platform te geven, een beetje zoals ik drie jaar geleden ook gekregen heb.

En het mooiste zou zijn als jongeren zo betrokken raken, dat mijn taak om jongeren binnen te halen, overbodig wordt..

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s